Böyle Buyurdu Zerdüşt İncelemesi

Böyle Buyurdu Zerdüşt, Friedrich Nietzsche'nin kendi en büyük eseri olarak gördüğü ve tüm yapıtının felsefi-şiirsel doruk noktası saydığı bir başyapıttır. 1883-1885 arasında dört bölüm halinde yayımlanan kitap, ne klasik anlamda bir felsefe metni ne de bir romandır; daha çok bir peygamber kitabının üslubuyla yazılmış felsefi bir destandır. Antik Pers bilgesi Zerdüşt'ü kahraman olarak seçen Nietzsche, bu figürün ağzından modern Avrupa düşüncesinin en radikal eleştirilerinden birini sunar. "Tanrı öldü" ilanı, üstinsan (Übermensch) ideali, ebedi dönüş düşüncesi ve son insan eleştirisi bu kitabın temel sütunlarıdır.

Nietzsche'nin amacı, Hıristiyan-Platonik dünya görüşünün insanı zayıflatan, dünya-ötesine yönelten ve yaşamı küçümseyen yapısını parçalamaktır. Yerine koyduğu ise hayatı sonsuz sayıda yeniden yaşamayı isteyebilecek kadar onunla bütünleşmiş, kendi değerlerini yaratan, üstinsan ideali doğrultusunda kendini aşan yeni bir insan tipidir. Üç dönüşüm öğretisi, devenin aslana, aslanın çocuğa dönüşmesi, bu yolun simgesel anlatımıdır. Ebedi dönüş düşüncesi ise modern felsefenin en cesur metafiziksel önerilerinden biri olarak Heideggerden Deleuze'e kadar pek çok düşünürü etkilemiştir.

Türkçe çevirilerde Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları'nın Mustafa Tüzel çevirisi en başarılı aktarımlardan biri olarak öne çıkıyor; Nietzsche in şiirsel ritmini ve aforistik gücünü iyi koruyor. Ancak Zerdüşt, öncesinde en azından Tragedyanın Doğuşu veya Şen Bilim okumuş bir okuyucu için çok daha anlamlıdır; hiçbir Nietzsche bilgisi olmadan başlandığında metafor yoğunluğu yorabilir. Yine de Batı düşüncesinin son 150 yılını anlamak isteyen hiçbir okur Zerdüşt'ü atlayamaz. Edebi güzellik ve felsefi cesaretin nadir buluştuğu bir başyapıttır.