Büyük Uyku İncelemesi

Büyük Uyku (The Big Sleep), polisiye türünde dilin nereye kadar çıkabileceğinin kanıtıdır. Raymond Chandler 1939'da yayımladığı bu romanla, hard-boiled türünü Hammettten devraldı ve onu edebi bir sanata dönüştürdü. Chandler'ın benzetmeleri, "sarhoş bir keman dersinde olduğu kadar yararsızdı", polisiye edebiyatına şiir kattı. Philip Marlowe, Sam Spadeden daha romantik, daha melankolik, daha vicdanlı bir dedektiftir. Yozlaşmış bir Los Angeles'ta ahlaki pusulasını koruyan tek karakter olarak sunulur ve okuyucu onu sevmemek için bir neden bulamaz.

Olay örgüsü kasıtlı olarak karmaşıktır. Yaşlı General Sternwood, Marlowe'u küçük kızının başını derde sokan bir şantajcıyla ilgilenmesi için tutar. Ama bu basit görev, kısa sürede pornografi çetesi, kayıp damatlar, organize suç ve birkaç cinayete uzanır. Chandler'ın kendisi bile, Bogart'ın film uyarlamasını çekerken yönetmen ona bir cinayetin kim tarafından işlendiğini sorduğunda "bilmiyorum" yanıtını verdi. Bu detay, Chandler'ın amacının "kim öldürdü" sorusunu yanıtlamak değil, bir atmosfer ve karakter yaratmak olduğunu gösterir. Roman bir bulmaca değil, bir noir şiiridir.

Everest Yayınları'nın Tomris Uyar çevirisi, Türkçe çeviri tarihinin önemli bir başarısı. Uyar, Chandler'ın metaforik diline Türkçe'de eşdeğer bir akıcılık kazandırmayı başarmış, bu kolay bir iş değil çünkü Chandler'ın stili neredeyse çevrilemez kabul edilir. 288 sayfalık roman, takip etmesi zor olan ama dilin keyfini çıkarmanız gereken bir eserdir. Chandler'ın LA betimlemeleri, yağmurlu gece sokakları, sigara dumanlı bürolar, zengin malikanelerinin sahteliği, film noir görsel dilinin temelini attı. Polisiyede sadece "kim yaptı" sorusunun ötesine geçmek isteyen, dilin gücünü hisseden okurlar için bu roman bir ödüldür. Marlowea bir kez aşık olduktan sonra Chandler'ın diğer romanlarını da arayacaksınız.