Osmanlı Tarihi (8 Cilt Seri) İncelemesi

İsmail Hakkı Uzunçarşılı'nın Osmanlı Tarihi, Türkiye'de Osmanlı çalışmalarının temel taşıdır ve bu konumunu yarım asırdan fazla bir süredir korumaktadır. 1947-1959 arası yayımlanan ve sonradan defalarca basılan 8 ciltlik bu dev seri, Uzunçarşılı'nın doğrudan Osmanlı arşivlerinde yaptığı yıllarca süren çalışmaların ürünüdür. Padişah dönemleri, askerî teşkilat, ilmiye sınıfı, saray hayatı ve diplomatik ilişkiler gibi tüm temel konular birinci el belgelerle desteklenerek anlatılıyor. Türk Tarih Kurumu yayını olması da akademik güvenirliğini perçinliyor.

Uzunçarşılı'nın metodolojisi geleneksel ama son derece titiz; her iddiasını arşiv belgesi, ferman, sicil veya kronik kaynağıyla destekliyor. Saraydan Orduya, Ulemadan Tımar Sistemi'ne kadar Osmanlı kurumlarının işleyişini ayrıntılı olarak çözümleyen ek monografileri de bu seriye paralel olarak okunabilir. Halil İnalcık ve sonraki kuşak Osmanlıcı tarihçilerin tamamı Uzunçarşılı'yı temel referans olarak kullanır, modern eleştirel tarih yazımının bazı yorumlarını eskitmiş olsa da olgusal verilerinin doğruluğu hâlâ tartışmasız. Özellikle 16. ve 17. yüzyıl bölümleri en güçlü kısımlardır.

Dezavantajları gerçek ve önemli: 8 ciltlik dev seri ciddi bir maddi yatırım ve okuma süresi gerektiriyor; akademik üslubu nedeniyle popüler okuyucuyu zorluyor; bazı yorumları modern Osmanlı tarih yazımı tarafından (Cemal Kafadar, Suraiya Faroqhi gibi) güncellenmiş durumda. Ancak birinci el kaynak olarak Uzunçarşılı'nın yerini hiçbir eser tutamaz. Osmanlı tarihiyle ciddi şekilde ilgilenen herkes için zorunlu başvuru kaynağı; bir kez alıp ömür boyu rafta kalacak bir yatırımdır. Tarih bölümü öğrencileri için mezuniyet sonrası bile değerini koruyacak temel referans.