Modernleşen Türkiye'nin Tarihi İncelemesi

Erik Jan Zürcher'in "Modernleşen Türkiyenin Tarihi", dünyanın önde gelen üniversitelerinde Türkiye tarihi derslerinde temel kitap olarak okutulan ender Türkçeye çevrilmiş eserlerden biri. Hollandalı tarihçi Zürcher, 30 yılı aşkın bir süredir Leiden Üniversitesi'nde Türkiye çalışmaları yürüten bir uzman ve bu birikiminin tüm derinliği kitabın her sayfasına sinmiş durumda. Geç Osmanlıdan III. Selim reformlarından başlayıp 21. yüzyılın AKP dönemine kadar uzanan 200 yıllık modernleşme sürecini, hiçbir politik bagaj taşımadan analiz ediyor.

Kitabın en güçlü yanı dengeli ve analitik yaklaşımı. Zürcher Türkiye'de yerleşik tarih anlatılarının çoğunda görülen ideolojik tarafgirlikten uzak duruyor; Atatürk dönemini, Tek Parti yıllarını ve sonraki dönemleri eleştirel ama saygılı bir mesafeden inceliyor. İttihat ve Terakki Cemiyetinin sürekliliğine dair öne sürdüğü "Genç Türk-Erken Cumhuriyet sürekliliği" tezi, son 30 yılda Türkiye tarih yazımını köklü biçimde etkilemiştir. Birinci Dünya Savaşı, Mütareke dönemi ve Milli Mücadele üzerine yazdığı bölümler özellikle mükemmel; arşiv kaynakları, döneme ait gazeteler ve sözlü tarih malzemeleri ustalıkla harmanlanmış. İletişim Yayınları'nın çevirisi ve editöryal işçiliği de kaliteli.

Eleştiri olarak bazı bölümlerin akademik üslubu popüler okuyucu için kuru kalabilir; özellikle ekonomik ve istatistiksel analizler bazı okuyucular için yorucu olabilir. Yine Türkiye okuyucusu için bilinen bazı detayları tekrarlaması da uzun pasajlarda tempoyu düşürebiliyor. Ancak bu küçük eksikliklere rağmen, Türkiye'nin son 200 yılını dengeli ve eleştirel bir perspektifle okumak isteyen herkes için ilk tercih olmalı. Üniversite öğrencileri, gazeteciler, siyaset analistleri ve genel ileri okuyucular için zorunlu kaynak.